Video-impressie van God op de Gracht 4: Ans Markus schenkt schilderij aan Noorderkerk

Kunstenares Ans Markus heeft een doek geschonken aan de Amsterdamse Noorderkerk. Ze droeg het werk, een artistieke verbeelding van het ‘voorhangsel’ in de tempel, woensdagavond tijdens een vesper over aan Paul Visser, predikant van de gemeente.

Journalistieke impressie van het gesprek met Ans Markus bij ‘God op de gracht’

“Een geschenk uit de hemel”; zo noemde dominee Paul Visser zijn toevallige ontmoeting en de daaruit voortvloeiende bijeenkomst in de Noorderkerk met Ans Markus. De kunstenares, die op steenworp afstand van de kerk woont en zelf niet gelovig is, was op 17 april de hoofdgast bij ‘God op de Gracht’. Deze laatste editie week wat af van de voorgaande drie. In de eerste plaats omdat het Lijdensweek was, waardoor de avond een ingetogen karakter had, maar ook omdat de focus van het gesprek minder lag op het woord, en meer op het beeld.

Markus had een vijftal doeken meegenomen dat deze avond werd geëxposeerd. Het eerste was een ‘herkenbare Ans Markus’. Een vrouw-figuur op een schommel, gewikkeld in windsels. Visser vroeg Markus naar de achtergrond van dat beeld. “Ik trouwde op mijn twintigste, omdat ik zwanger was. Dat moest toen. Toen ik dertig was, ben ik gescheiden. Door dat huwelijk, wat geregeld een gewelddadig karakter had, voelde ik me zo ‘klein’ gemaakt dat ik mezelf wilde verbergen. Alleen dan voelde ik me veilig. Ik vroeg mijn dochter toen om model te staan met die windsels.” Visser: Je bent verborgen en toch dichtbij. Want je zet jezelf in die windsels ook prominent neer.” Markus knikt. “Ja, de schommel verbeeldt innerlijke vrijheid en de windsels zijn langzaamaan verdwenen.”

Ook het tweede schilderij dat Markus tentoonstelde, van een oudere dame die onder een wit laken rust, heeft een bijzondere geschiedenis. “De laatste jaren van haar leven werd de band tussen mijn moeder en mij steeds sterker. Daar ben ik zo dankbaar voor. Ik heb vaak gedacht: was ze maar gelovig, dan kon ze rustig overlijden. Ze was zó angstig. De gelovige moeder van een vriendin van mij was juist zo berustend heengegaan.” Op de vraag van Visser of ze het ontbreken van geloof toen als een gemis heeft ervaren, antwoordde Markus bevestigend.

Twee van de overige drie doeken stellen een lijdende Jezus voor. Op het ene is een Jezus te zien die berust in zijn lot, op het andere een Jezus die nog om hulp van zijn Vader lijkt te vragen. “Deze doeken had ik bij jou niet gelijk verwacht”, zei dominee Visser, refererend aan de keer dat hij voor het eerst bij Markus in het atelier kwam en de afbeeldingen van Jezus daar zag. De inspiratie voor deze doeken bleek een bezoek aan Israël en de Palestijnse gebieden te zijn geweest. “Jaren geleden bezocht ik mijn dochter, die daar toen woonde. Op een terrasje waar wij hadden gezeten, ontplofte later een bom waar onschuldige mensen bij zijn omgekomen. Dat leed deed mij denken aan het ultieme lijden van Jezus aan het kruis, waarover ik de verhalen nog kende van zondagsschool. Dat moest ik verbeelden”, vertelde Markus.

Het gesprek dat Visser en Markus die dag in het atelier over de kruisiging van Jezus voerden, maakte diepe indruk op Markus. “Je liep zelfs even weg tijdens dat gesprek. Wat raakte jou zo?”, wilde Visser weten. “Ik was geëmotioneerd door wat jij verhaalde over dot gebeuren”, vertelde Markus. Ik dacht: “Wat jij enorm goed kunt verwoorden, kan ik misschien in stilte schilderen.” Het beeld waarmee Markus aan het werk ging, was dat van het ‘voorhangsel’, oftewel het gordijn dat in de tempel voor het Heilige der Heiligen hing. Visser: “Zo is God, als achter een gordijn: verborgen, maar toch erbij. Net als dat doek van jou met de windsels.” Volgens de evangeliën van Mattheüs, Markus en Lukas scheurde het voorhangsel van boven naar beneden op het moment dat Jezus stierf.

Het resultaat van Markus’ werk stond te midden van de andere vier doeken: een gescheurd gordijn waarin de kleuren blauw (symbool van de hemel), purper (symbool van de aarde), wit linnen (symbool van heiligheid) en scharlaken rood (symbool van zonde) zijn verwerkt. Markus vertelde dat het nog geen eenvoudig project was. “De verf die ik op het linnen aanbracht, liep er aan de achterkant zo weer uit. Het was een worsteling, maar ik heb er met heel veel liefde aan gewerkt. En met liefde schenk ik het aan ‘mijn’ Noorderkerk.” Hierop begonnen de aanwezigen te applaudisseren en nam dominee Visser het kunstwerk dankbaar in ontvangst.

Paul Visser legt nog iets uit over de paradox van de kruis: “Terwijl in de kruisiging van Jezus de mensheid zich aan God vergreep, was Hij slechts bezig ons met zich te verzoenen. Het gescheurde voorhangsel verkondigt: Wie je ook bent en hoe je het soms ook verknoeid hebt, je kunt bij Hem terecht. Hij overwint het kwaad door het goede!

Anna Krijger